Filozofia XLIX Wola wśród przyczyn. Tomistyczna teoria wolności wobec libertarianizmu

Michał Głowala
ISBN: 978-83-229-3765-5
Rok wydania: 2021
Darmowy e-book!

Decyzje i działania, które podejmujemy, są wolne, jeśli moglibyśmy zadecydować i zadziałać inaczej albo wręcz od decyzji i działania po prostu się wstrzymać. Czy więc nasze wolne decyzje i działania mogą mieć swoje przyczyny, mogą być czymś powodowane, czy też raczej, jako wolne, nie mogą mieć żadnych przyczyn? A dokładniej — jakiego rodzaju przyczyny działania wolne mogą posiadać, jaki zaś rodzaj przyczyn nie daje się pogodzić z wolnością? Na ten temat toczy się w filozofii — zarówno klasycznej, jak i współczesnej — wiekowy spór.

 

Książka przedstawia niesłusznie zapomniane dziś wątki tego sporu w filozofii uniwersyteckiej (scholastyce) XIII–XVII wieku oraz konfrontuje je z wybranymi teoriami działania we współczesnej filozofii analitycznej – zwłaszcza zaś z różnymi odmianami współczesnego libertarianizmu, które przypisują działaniom ludzkim radykalny rodzaj wolności. W tym kontekście książka rekonstruuje i rozwija tomistyczną teorię wolności oraz broni jej w konfrontacji ze stanowiskami zarówno jej pokrewnymi, jak i wobec niej konkurencyjnymi.

Spis treści


Wprowadzenie

I. Wolność a przyczynowość. Podstawowe związki i konteksty
I.1. Wstępne charakterystyki wolności (libertas)
I.1.1. Pierwotne charakterystyki wolności
I.1.2. Wolność a możności dwukierunkowe; libertas in actu primo; definicja woli 
I.1.3. Wolność jako własność działań i zaniechań; libertas in actu secundo
I.1.4. Wolność a przyczynowość; agent causality 
I.1.5. Wolność, dobrowolność, przymus    
I.2. Domniemane przyczyny działań wolnych i aktów woli   
I.2.1. Podmiot 
I.2.2. Racje działań    
I.2.3. Sprawności: problem automatyzmu    
I.2.4. Concursus Dei generalis 
I.2.5. Czynniki fizyczne    
I.3. Przyczynowe i nieprzyczynowe teorie działań      
I.3.1. Przyczynowość a działanie   
I.3.2. Powodowanie bez działania    
I.3.3. Zaniechania i nieprzyczynowe działania zewnętrzne    
I.3.4. Przyczynowe i nieprzyczynowe teorie działań nieprzechodnich    
I.3.5. Nieprzyczynowe aspekty wszelkich działań      
I.3.6. Radykalnie nieprzyczynowe teorie działań    
II. Tomistyczna teoria możności dwukierunkowych i aktów woli    
II.1. Natura możności dwukierunkowych       
II.1.1. Dwie wykładnie dwukierunkowości: modalna i możnościowa   
II.1.2. W obronie wykładni możnościowej. Paradoks Ockhama    
II.1.3. Możności dwukierunkowe a działania ściśle nieprzechodnie      
II.1.4. Zwrotność aktów woli    
II.1.5. Możności formalnie wolne a działania ściśle nieprzechodnie      
II.2. Władza woli, actus elicitus, actus imperatus    
II.2.1. Actus elicitus i actus imperatus   
II.2.2. Powiązanie wewnętrznego i zewnętrznego aktu woli      
II.2.3. Actus elicitus, actus imperatus i kwalifikacja gatunkowa działań wolnych      
II.2.4. Actus elicitus, actus imperatus i powodowanie: wola a możności przyczynowe
II.2.5. Wewnętrzne akty woli i problem czystych wolnych zaniechań    
II.3. Władza woli, akt woli, sprawca  
II.3.1. Możność a zdolność posługiwania się możnością 
II.3.2. Spór o concursus immediatus substantiae    
III. Przyczyny działań wolnych i aktów woli    
III.1. Uwagi wstępne    
III.2. Podstawowa intuicja libertariańska i jej ograniczenia  
III.3. Przegląd podstawowych przyczyn działań wolnych    
III.3.1. Czynniki fizyczne    
III.3.2. Podmiot    
III.3.3. Sprawności (habitus)   
III.3.4. Racje działania
III.3.5. Concursus Dei generalis
III.3.5.1. Concursus simultaneus: odparcie zarzutu kompatybilizmu 
III.3.5.2. Concursus praevius: odparcie zarzutu kompatybilizmu i okazjonalizmu   
Podsumowanie. Wolność a metafizyka możności   
I. Sześć fundamentalnych aspektów wolności    
II. Trzy podstawowe środki metafizyki możności  
III. Trzy główne tezy o przyczynach aktów wolnych   
Bibliografia    
Summary    
Indeks rzeczowy  
Indeks osobowy  

Kontakt

Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Sp. z o.o.
Pl. Uniwersytecki 15
50-137 Wrocław
tel./faks 71 375 28 85
biuro@wuwr.com.pl
marketing@wuwr.com.pl

Zapisz się na newsletter