Filozofia XLVIII Roberta Boyle'a teoria nauk empirycznych. Przyczynek do genezy paradygmatu nowożytnego przyrodoznawstwa oraz Część czwarta dzieła Roberta Boyle'a The Sceptical Chymist

Zbigniew Pietrzak
ISBN: 978-83-229-3757-0 (e-book)
Format: B5, oprawa e-book
Rok wydania: 2021
Darmowy e-book!

Robert Boyle (1627–1691) to przyrodnik i filozof, który za życia był znanym i cenionym uczonym, po śmierci zaś jego dorobek stawał się coraz bardziej marginalizowany — zapewne dlatego, że w swoich pracach przyrodniczych poruszał się na pograniczu alchemii i kształtującej się nowożytnej chemii i fizyki, toteż jego prace mogły wydawać się już konceptualnie anachroniczne. Jednak to także teoretyk (filozof) nauki, zaangażowany w budowanie nowej metodologii nauk przyrodniczych, która miałaby umożliwić postulowaną przez F. Bacona i R. Descartes’a ich odnowę i która w konsekwencji uwarunkowała powstanie nowożytnych nauk empirycznych, a ściślej przyrodniczych. W Polsce uczony ten zwykle był traktowany jako fizyk kojarzony z prawem ciśnienia gazów. Wynikało to z nieznajomości teoretycznego dorobku Boyle’a oraz też z tego, że do niedawna jego prace nie były szczegółowo analizowane w naszej literaturze filozoficznej i historycznonaukowej, oryginalnych zaś dzieł nie tłumaczono na język polski. Jego nazwisko pojawiało się w naukowych i filozoficznych opracowaniach tylko przy okazji analizy dzieł współczesnych mu przyrodników i filozofów. Dokonania Boyle’a, szczególnie w zakresie teorii nauki, nie są znane tak, jak na to zasługują. Niniejsza monografia, kolejna w serii „Filozofia”, ma więc na celu nie tylko przybliżenie niedocenianej teoretycznej refleksji Boyle’a o wiedzy naukowej, ale także, w miarę możliwości, wypełnienie owej luki w rodzimej literaturze filozoficznej i historycznej.

Wstęp

1. Dlaczego Robert Boyle?

2. Wiek XVII — genius temporis

3. Korzenie nowożytnego przyrodoznawstwa

I. Robert Boyle a Bacona koncepcja nauki empirycznej

1. Spór o matematyczne poznanie

2. Krytyka racjonalizmu matematycznego

3. Eksperyment — teoria a praktyka

3.1. Prekursorzy

3.2. Robert Boyle. Idea eksperymentu doskonałego i jej krytyka

3.3. Eksperymentator wobec „eksperymentu myślowego”

II. Od metodologicznych postulatów Boyle᾿a do badawczej praktyki

1. Cechy, status i wartość poznawcza hipotez

2. „Cechy i warunki doskonałej hipotezy”

3. Arystoteles i spagirycy

4. Krytyka „doktryny jakości”

III. Ku modelowi wiedzy empirycznej — próby metodologicznej i epistemologicznej konfrontacji

1. Nakaz pierwszy — uniwersalność i empiryczność

2. Nakaz drugi — poprawność i jasność

3. Nakaz trzeci — jednoznaczność języka nauki

 IV. Ukonstytuowanie wiedzy empirycznej jako nauki

1. U progu nowożytnej argumentacji naukowej

2. Krytyka definicyjno-dedukcyjnego modelu wiedzy

3. Robert Boyle i geneza nowożytnego modelu nauk empirycznych

V. Dorobek Roberta Boyle᾿a w świetle wybranych współczesnych koncepcji historii i filozofii nauki

1. Paradygmat, dyskurs, program badawczy… Pytanie o jedność i ciągłość wiedzy

2. Hipoteza korpuskularna jako źródło i wzór naukowego charakteru wiedzy empirycznej

Kilka refleksji końcowych

Słownik wybranych terminów alchemicznych

Bibliografia

Summary

Indeks osób

Indeks pojęć

The Scepitcal Chymist — albo chemiczno-fizyczne wątpliwości & paradoksy odnoszące się do doświadczeń, na podstawie których niewykształceni spagirycy rutynowo usiłują pokazać, że ich sól, siarka oraz merkuriusz są prawdziwymi składnikami nierozkładalnymi ciał „Gdybyż opisano już wszystko, a sprawy [jeszcze] jak też już znane były prawdą! Nie zmieniajmy zasad. Poszukujmy prawdy z tymi, którzy ją głoszą!” Część czwarta, przeł. R. Krauze, współpraca M. Lubańska, Z. Pietrzak

Kontakt

Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Sp. z o.o.
Pl. Uniwersytecki 15
50-137 Wrocław
tel./faks 71 375 28 85
biuro@wuwr.com.pl
marketing@wuwr.com.pl

Zapisz się na newsletter